H E E M K U N D I G
E S
T U D I E K R I N G
K E M P E N L A N
D
L
E
Z
I
N
G
over
Hekserij
door
Sonja Deschrijver
DONDERDAG 20 OKTOBER 2011 OM
20.00 UUR
In de Ronde Zaal van
Scholengemeenschap Augustinianum, van Wassenhovestraat 26, Eindhoven.
Over
smeerpotten, donderwolken en duivelsbeelden: toverijvervolgingen in
Peelland (1595)
In het Peelse Cranendonck beroemde in 1595 een twaalfjarig meisje zich erop te kunnen toveren tegenover de andere kinderen uit de buurt: haar moeder had haar een spreuk geleerd om koren, dieren en mensen mee te betoveren. Onschuldige kinderpraat? In onze ogen wel, maar in de geladen context van laat zestiende-eeuws Brabant, waar mensen hun universum als vanzelfsprekend deelden met demonen, engelen en geesten en waar de religieuze en economische troebelen de overheden des te gevoeliger maakten voor dit soort praatjes, kon een dergelijk voorval ontaarden in een heuse heksenvervolging. De moeder van het kind werd gearresteerd op verdenking van toverij en ook het meisje zelf werd in hechtenis gesteld. Vrijwillig ging ze over tot een fantastische bekentis waarin ze vertelde over smeerpotten, donderwolken en demonen. Op basis van deze bekentenissen volgden al snel nieuwe arrestaties en al snel brak een heuse heksenjacht los in de zuidelijke helft van het kwartier Peelland.
Deze lezing zal eerst ingaan op de algemene karakteristieken van toverijgeloof en heksenvervolging, om deze vervolgens te toetsen aan de processenreeks die plaatsgreep in Peelland. Enerzijds vertoonden de vervolgingen die de kop opstaken in Cranendonck, Eindhoven, Geldrop, Heeze, Leende, Mierlo, Lierop en Asten een typisch patroon, waarbij aanvankelijk personen met een gevestigde lokale faam werden beschuldigd en vervolgd. Maar hoe langer de vervolgingen aansleepten, hoe meer hiervan werd afgeweken en minder voor de hand liggende verdachten werden genoemd. Hierdoor werd tenslotte de geloofwaardigheid van de juridische acties aangetast en werd de vervolging een halt toegeroepen. Anderzijds maakt de processenreeks van 1595 duidelijk dat binnen deze één en dezelfde vlaag van vervolgingen verschillende ritmes en tendensen speelden.
In het Peelse Cranendonck beroemde in 1595 een twaalfjarig meisje zich erop te kunnen toveren tegenover de andere kinderen uit de buurt: haar moeder had haar een spreuk geleerd om koren, dieren en mensen mee te betoveren. Onschuldige kinderpraat? In onze ogen wel, maar in de geladen context van laat zestiende-eeuws Brabant, waar mensen hun universum als vanzelfsprekend deelden met demonen, engelen en geesten en waar de religieuze en economische troebelen de overheden des te gevoeliger maakten voor dit soort praatjes, kon een dergelijk voorval ontaarden in een heuse heksenvervolging. De moeder van het kind werd gearresteerd op verdenking van toverij en ook het meisje zelf werd in hechtenis gesteld. Vrijwillig ging ze over tot een fantastische bekentis waarin ze vertelde over smeerpotten, donderwolken en demonen. Op basis van deze bekentenissen volgden al snel nieuwe arrestaties en al snel brak een heuse heksenjacht los in de zuidelijke helft van het kwartier Peelland.
Deze lezing zal eerst ingaan op de algemene karakteristieken van toverijgeloof en heksenvervolging, om deze vervolgens te toetsen aan de processenreeks die plaatsgreep in Peelland. Enerzijds vertoonden de vervolgingen die de kop opstaken in Cranendonck, Eindhoven, Geldrop, Heeze, Leende, Mierlo, Lierop en Asten een typisch patroon, waarbij aanvankelijk personen met een gevestigde lokale faam werden beschuldigd en vervolgd. Maar hoe langer de vervolgingen aansleepten, hoe meer hiervan werd afgeweken en minder voor de hand liggende verdachten werden genoemd. Hierdoor werd tenslotte de geloofwaardigheid van de juridische acties aangetast en werd de vervolging een halt toegeroepen. Anderzijds maakt de processenreeks van 1595 duidelijk dat binnen deze één en dezelfde vlaag van vervolgingen verschillende ritmes en tendensen speelden.